Petö methode

1.De conductieve methode

2.Werkwijze

3.Principes

4.De conductieve methode in de wereld

5.De conductieve methode bij Stichting KidsVooruit

De conductieve methode

De conductieve methode (ook wel Pető-methode genoemd, naar zijn grondlegger András Pető) is ontwikkeld vanaf de jaren ’50 en wordt verzorgd in gespecialiseerde centra over de hele wereld. Het is een integraal leersysteem voor mensen met motorische beperkingen. Het onderliggende idee is dat ieder mens de wil heeft om succesvol te zijn en dingen te bereiken, en dat ieder mens de capaciteit heeft om te leren en zich te ontplooien, ongeacht zijn of haar startpunt. De conductieve methode is niet enkel een therapie of verzameling motorische oefeningen: het ontwikkelt het zelfvertrouwen en een positieve houding ten opzichte van de eigen capaciteiten. Dat gebeurt door middel van een gestructureerd leerprogramma van zinvolle activiteiten, individueel afgestemd en gericht op alle aspecten van de persoon – motoriek, sociale vaardigheid, zintuigen, persoonlijkheid, enzovoorts. Men leert stap voor stap strategieën en technieken om de grote en kleine uitdagingen van het dagelijks leven succesvol aan te gaan en uiteindelijk zelf steeds meer stappen vooruit te zetten.

 

Het doel van de conductieve methode is om:

  • De interactie met objecten en personen te verbeteren
  • Successen te ervaren, waardoor zelfvertrouwen en eigenwaarde groeien
  • Geleidelijk aan zelf keuzes te maken en te groeien naar meer zelfstandigheid
  • Te functioneren in de maatschappij ondanks beperkingen
  • Het eigen menselijke potentiëel maximaal te ontplooien

 

Werkwijze

Hoe gaat de conductieve methode concreet in zijn werk? In deze paragraaf zetten we de belangrijkste elementen op een rij, namelijk:

  • Een programma waarin gestreefd wordt naar het beheersen van zinvolle vaardigheden die in het dagelijks leven kunnen worden toegepast
  • Pragmatische oefeningen met behapbare bouwstenen van deze vaardigheden
  • Individuele afstemming
  • Vertrouwen tussen conductor en kind
  • Positieve groepsdynamiek

Het programma

Een conductief programma is altijd afgestemd op de capaciteiten en behoeften van de persoon, en is gericht op het onder de knie krijgen van vaardigheden die hij of zij gedurende de dag bij allerlei uitdagingen kan toepassen. Van omstandigheden thuis tot in de winkel. Van ’s ochtends tot ’s avonds. Denk bijvoorbeeld aan: uit bed of uit een rolstoel komen, zitten of staan.

De oefeningen

Om zulke vaardigheden te bereiken, moet er echter vaak geoefend worden met de ‘componenten’ ervan. Een beweging of vaardigheid wordt dan opgedeeld in kleinere, uitvoerbare stappen, die elk geduldig worden geoefend: het buigen van de benen, het optillen van de armen, het bewegen van het hoofd, de voeten, tenen en vingers, enzovoorts. De oefeningen worden geduldig herhaald, en er is een belangrijke rol voor spel en ritme. Zo worden de bewegingen steeds beter opgeslagen in de hersenen, en ontwikkelt iemand ‘intentie’: het plannen en uitvoeren van beoogde, doelbewuste actie. Dat bevordert op zijn beurt weer de controle, het gevoel van succes en de zin om te leren.

Individuele afstemming

Een grondige intake is het beginpunt voor de samenstelling van het programma, waarbij de oefeningen zodanig gekozen en gestructureerd worden dat het kind er successen mee kan behalen. Het programma en de doelen zijn niet alleen voor elk kind anders, maar worden tijdens de uitvoering constant in de gaten gehouden door de conductor en waar nodig gewijzigd. Dit helpt om het proces dynamisch, motiverend en leerzaam te houden en uiteindelijk steeds verder te komen in het bereiken van het eigen maximale potentiëel.

De conductor

De conductor begeleidt het kind naar realistische, zinvolle doelen en focust daarbij voortdurend op het positieve: op dat wat mogelijk is, in plaats van op het faciliteren van de beperkingen. De conductor stelt voortdurend hoge, maar tegelijk realistische verwachtingen aan het kind, en prijst inspanningen en successen in overvloed. Er is geen hiërarchie, zoals bijvoorbeeld tussen leraar en leerling, waarbij de een voornamelijk de oplossingen aanreikt en de ander ze uitvoert. In plaats daarvan worden oplossingen samen gezocht. De relatie tussen conductor en kind is intiem en liefdevol. Wederzijds vertrouwen is een van de fundamenten van de de conductieve methode en zorgt ervoor dat het kind zich gemotiveerd voelt om zich maximaal in te zetten en de eigen doelen te verwezenlijken.

De groep

Een van de bijzondere, maar zeer belangrijke aspecten van de conductieve methode is dat ze voor een groot deel plaatsvindt in een groep. In de groep zijn verschillende niveaus van ontwikkeling vertegenwoordigd, op allerlei vlakken, en daardoor zijn er vele rolmodellen. Het kind kan zien hoe een ander kind een bepaalde uitdaging oplost en daarvan leren. Bovendien is de groepsdynamiek belangrijk voor de motivatie. De groep kan bijvoorbeeld wachten tot iemand zijn of haar oplossing heeft gevonden, daarbij aanmoedigen, het succes prijzen en oprecht meegenieten met dat wat bereikt is. Bij een andere gelegenheid kan hetzelfde kind weer een ander verder helpen. Zo ontstaat een psychodynamische groep, die een onweerstaanbare kracht betekent voor het leerproces. In de conductieve methode is de groep dus méér dan eenvoudigweg “meerdere mensen in dezelfde ruimte”. Alle leden van de groep, zowel de kinderen als de conductor(s), zijn sterk verbonden en ervaren trots op wat er in de groep bereikt wordt.

Principes

András Pető, arts en grondlegger van de de conductieve methode, was de eerste die stelde dat mensen met motorische beperkingen niet zozeer patiënten zijn die medische behandeling nodig hebben, maar dat zij eenvoudigweg dingen moeten leren. Net als iedereen, maar dan met wat extra inspanning en hulp. In deze paragraaf zetten we de belangrijkste principes op een rij waar de conductieve methode op bouwt om een succesvol leerproces te creëren. Namelijk:

  • Het doorbreken van de vicieuze cirkel van motorische beperking en frustratie
  • Neuroplasticiteit: het inherente potentiëel van de hersenen om dingen (opnieuw) te leren
  • Ontwikkeling van de intentie
  • Facilitatie van het leren, niet van de beperking
  • Aandacht voor de persoon als geheel

De cirkel doorbreken

Mensen zonder beperkingen kunnen vaak snel leren hoe ze moeten omgaan met hun omgeving. Ze kunnen zich makkelijk aanpassen of reageren op uitdagingen en van alles in hun omgeving actief beïnvloeden en naar hun hand zetten. Dat is anders voor mensen met motorische aandoeningen. De moeilijkheid of onmogelijkheid om bepaalde interacties met objecten of personen aan te gaan, zich aan te passen en hun omgeving constructief te beïnvloeden, kan negatieve effecten hebben op de persoonlijkheid, bijvoorbeeld frustratie, een negatief zelfbeeld, verlies van motivatie. Deze persoonlijkheidsproblemen kunnen op hun beurt weer hun uitwerking hebben op de ontwikkeling van de motoriek, en zo bevindt men zich algauw in een vicieuze cirkel. De conductieve methode beoogt deze cirkel te doorbreken en de levens van mensen met motorische beperkingen te transformeren – een transformatie die ze maakt tot mensen met vermogen en motivatie om te leren.

Neuroplasticiteit

Als motorische functies verstoord zijn door beschadiging van bepaalde gebieden van het centrale zenuwstelsel (hersenen + ruggenmerg), blijft er in andere gebieden potentiëel over om de functies over te nemen. Dit noemt men neuroplasticiteit. Echter, dit potentiëel wordt meestal niet spontaan geactiveerd, maar moet worden gestimuleerd. De conductieve methode heeft als uitgangspunt dat mensen met neurologische aandoeningen les nodig hebben, in plaats van medische behandeling: een gestructureerd programma en leeromgeving moeten stimuleren dat het brein het potentiëel van neuroplasticiteit aan gaat spreken en zo de motorische functies opnieuw leert.

Intentie

Bewegingen die voor de meeste mensen automatisch zijn – waar ze dus niet bij nadenken – moeten mensen met motorische beperkingen vaak doelbewust (intentioneel) leren. Het is essentiëel dat zij hun eigen motorische intenties creëren en zodanig inslijpen dat ze ook automatisch kunnen worden. In een eerste fase kan de conductor daarbij de aanzet geven, met behulp van taal en ritme. De conductor formuleert bijvoorbeeld de intentie: “Ik buig mijn rechterbeen.” Het ‘zich voorstellen’ van de beweging is al een belangrijke eerste stap: het centrale zenuwstelsel bereidt zich voor op de actie. Wanneer het kind op eigen manier de uitspraak herhaalt, wordt het motorische plan nog meer versterkt. Deze stappen van ‘cognitieve voorbereiding’ zorgen ervoor dat de uiteindelijke correcte beweging steeds beter in het motorische geheugen wordt opgeslagen. Door gebruik te maken van ritmische herhaling (muziek, tellen, cadans, etc.) wordt er een steeds meer solide intentie ingeslepen, die het kind in toenemende mate ook zonder de begeleiding van de conductor en zonder de talige, bewuste stappen kan uitvoeren.

Facilitatie van het leren

Iemand die niet in staat is zichzelf voort te bewegen of een lepel naar de mond te brengen, kan uiteraard in een rolstoel worden voortgeduwd of het eten in de mond krijgen toegediend, waarmee de beperkingen opgelost zijn. Hoewel het in de gegeven omstandigheden vaak de meest realistische keuze is om het beperkte functioneren te faciliteren, streeft de conductieve methode zoveel mogelijk het ideaal na van vooruitgang. Facilitatie is idealiter  tijdelijk en deel van het leerproces. In de conductieve methode wordt gebruik gemaakt van allerlei vormen van facilitatie, zowel in de zin van het menselijk contact (uitleg, aanmoediging, sturing van de bewegingen, enzovoorts) als in de vorm van hulpmiddelen (objecten zoals speciale meubels, rekken, enzovoorts). Er wordt echter zeer zorgvuldig op gelet dat het altijd gaat om facilitatie van het leren, en niet van de huidige beperkingen. Er moet geen nieuwe afhankelijkheid ontstaan, maar juist toenemende onafhankelijkheid.

De persoon als geheel

Motorische aandoeningen kunnen het functioneren en de ontwikkeling belemmeren op vele gebieden, van de grove en fijne motoriek tot de zintuiglijke waarneming, de intellectuele, sociale en emotionele ontwikkeling, en taal en spraak. Die problemen kunnen op hun beurt ook effecten hebben op de motivatie en persoonlijkheid. Uiteindelijk hebben motorische aandoeningen dus hun uitwerking op de persoon als geheel. De conductieve methode onderkent deze complexe samenhang van ontwikkelingsproblemen en richt zich dan ook op de persoon als geheel. Het is een leerproces waarbij niet alleen beweging, maar de hele persoonlijkheid een kans krijgt om zich te ontwikkelen, met als belangrijke motor de wil en het vermogen om zelf te handelen én te leren.

De conductieve methode in de wereld

In de jaren na de tweede wereldoorlog, in een omgeving die mensen met motorische beperkingen beschouwde als levenslange patiënten, en een rolstoel als de hoogst haalbare investering, droeg de Hongaarse arts András Pető een radicaal andere, positieve visie uit. Hij werkte in zijn praktijk in Boedapest geduldig met motorisch beperkte kinderen, en observeerde zorgvuldig. Hij ontdekte dat, met geduld en de juiste methode, deze kinderen vooruitgang konden boeken die niemand in de omgeving zich had voorgesteld. Een van zijn bekende citaten was ‘observeer, accepteer en gebruik’: het antwoord voor een juiste aanpak lag volgens hem verscholen in de personen zelf, omdat zij hun eigen mogelijkheden het beste kennen.

 

In samenwerking met een groeiende groep assistenten werd in de daaropvolgende decennia de methode verder ontwikkeld en verfijnd. De naam die eraan werd gegeven, kan uit het Hongaars eigenlijk het best vertaald worden als ’conductieve educatie’ (vgl. de Engelse naam conductive education). Pető en zijn medewerkers ontwikkelden dan ook méér dan een methode: het was een integraal pedagogisch programma, waarin leren centraal stond. De term conductief komt van het Latijn conducere, wat zoveel betekent als ’verbinden, samenbrengen’. Het verwijst naar de kracht van het samenbrengen van alle aspecten van de persoon (niet alleen de motorische), om te komen tot een zelfverzekerde persoonlijkheid, die zich bewust is van zijn eigen capaciteit om te leren en er ook van geniet.

 

De methode en het in 1952 opgerichte instituut werden een begrip in Hongarije. Tegenwoordig is de ‘András Pető Hogeschool’ een door de overheid gesteunde zorginstelling waar kinderen en volwassenen terecht kunnen – gewoonlijk in intensieve dagprogramma’s – en een geaccrediteerd opleidingscentrum waar jonge mensen voltijds studeren voor conductor.  De conductieve methode maakt ook zijn opmars in de rest van de wereld, vooral sinds het einde van de Koude Oorlog. In de jaren ’80 kwam de methode onder de aandacht van het Britse publiek naar aanleiding van twee BBC-documentaires, waarna vele Britse gezinnen met motorisch beperkte kinderen naar Boedapest afreisden om kortere of langere periodes aan het Pető-instituut te verblijven. In 1990, bij het eerste staatsbezoek van Britse vorsten aan een Oostblokland sinds de Tweede Wereldoorlog, reikte een enthousiaste prinses Diana de Orde van het Britse Rijk uit aan de toenmalige directeur van het Pető-instituut, Mária Hári. Er zijn verschillende centra voor conductieve educatie opgericht in Groot-Brittannië. Ook in de rest van de wereld zijn centra, waaronder de Verenigde Staten, Nieuw Zeeland, Frankrijk, Spanje en Duitsland.

 

De conductieve methode bij Stichting Kids Vooruit

Stichting Kids Vooruit verzorgt de conductieve methode voor kinderen met neurologische aandoeningen zoals cerebrale parese, de ziekte van Parkinson, multiple sclerose, en schade door hersenbloedingen of hoofdletsel. Onze conductor, Elisabeth, is opgeleid aan het Hongaarse Pető-instituut en heeft vele jaren praktijkervaring in Hongarije, Engeland en Nederland. Om de methode optimaal te benutten, werken we nauw samen met de reguliere zorg van fysiotherapeuten, doktoren en onderwijzers.

 

Wij kunnen conductieve programma’s verzorgen in verschillende vormen en maten van intensiteit, van individueel thuisbezoek tot dagprogramma’s geïntegreerd met de ‘Samen naar school’-klas. Behalve dat we ernaar streven het kind zoveel mogelijk te laten leren en profiteren van de methode, geven we de vereiste kennis ook mee aan de ouders of verzorgers, zodat zij hun kind gedurende de rest van de dag kunnen stimuleren om de gewenste resultaten te behalen.

 

Wij bekijken hoe we voor een kind optimale resultaten kunnen bereiken en uiteraard gaan wij nooit over de fysieke grenzen van het kind heen. In kleine stappen boeken wij een steeds grotere vooruitgang. Een rolstoel blijft meestal nodig, maar de kinderen leren zelfstandig in en uit de rolstoel te komen. In de speelkamer die zich binnen bevindt, wordt er zelfstandig bewogen, geklommen en geklauterd. Er wordt gewerkt aan alle aspecten die nodig zijn voor de ontwikkeling van het kind  op cognitief, motorisch en sociaal-emotioneel gebied.

 

Uiteraard streven wij naar continue ontwikkeling en verbetering, maar het kan ook voorkomen dat kinderen stagneren in het proces wanneer het maximaal haalbare resultaat is bereikt. Wij monitoren voortdurend, om te voorkomen dat een kind stagneert of terugloopt in het leerproces. Na een proeftijd en een periode van observatie nemen wij in overleg met ouders en specialisten de beslissing over de beste, meest haalbare aanpak.

 

Binnen de mogelijkheden van kind, verzorgers en onze stichting is het streven altijd om tenminste de basis mee te geven aan de kinderen, waarmee ze een positieve kijk op het eigen leervermogen ontwikkelen, en een motivatie om ‘eruit te halen wat erin zit’. Een basis waar ze een heel leven profijt van kunnen hebben.

WhatsApp Image 2016-08-13 at 15.01.18

http://www.stichtingkids.nl/media/1038/wisselstof-jop.pdf (extra info)